FrankOwiec

Wynagrodzenie za korzystanie z kapitału w sprawie frankowej i jak się bronić

Bank nie może skutecznie żądać od frankowicza wynagrodzenia za korzystanie z kapitału po unieważnieniu umowy kredytu. Tak orzekł Trybunał Sprawiedliwości UE 15 czerwca 2023 roku w sprawie C-520/21, a polskie sądy od tego czasu takie powództwa oddalają. Bank może odzyskać wypłacony kapitał, ale bez dopłaty liczonej jak oprocentowanie. Jeśli dostałeś pozew albo wezwanie z takim żądaniem, liczą się terminy i rzetelne wyliczenie wzajemnych rozliczeń.

10 min czytania

Czego żądały banki i dlaczego

Po fali wyroków unieważniających umowy frankowe banki szukały sposobu, żeby ograniczyć straty. Zwrot samego kapitału oznaczał, że przez kilkanaście lat pożyczały pieniądze bez zarobku. Część z nich zaczęła więc pozywać kredytobiorców o tak zwane wynagrodzenie za korzystanie z kapitału, nazywane też wynagrodzeniem za bezumowne korzystanie z pieniędzy.

Wysokość tego żądania banki liczyły zwykle jak oprocentowanie rynkowe kredytu złotowego, od dnia wypłaty do dnia zwrotu kapitału. Przy kredycie na 300 000 zł wypłaconym w 2008 roku dawało to w pozwach kwoty rzędu 100 000 do 200 000 zł, czyli często więcej niż nadpłata, którą frankowicz odzyskiwał. Dla wielu osób sama groźba takiego pozwu była powodem, żeby nie iść do sądu albo przyjąć słabą ugodę.

Co orzekł TSUE w sprawie C-520/21

W wyroku z 15 czerwca 2023 roku w sprawie C-520/21 Trybunał odpowiedział na pytanie polskiego sądu rejonowego w sporze kredytobiorców z bankiem. Uznał, że dyrektywa 93/13 sprzeciwia się wykładni, która pozwala bankowi żądać od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot wypłaconego kapitału oraz odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia wezwania do zapłaty. Bank, który wprowadził do umowy nieuczciwe warunki, nie może czerpać korzyści z unieważnienia umowy, które sam spowodował.

Ten sam wyrok potwierdził, że konsument może domagać się od banku więcej niż zwrotu rat. Trybunał nie wykluczył jednak, że sąd krajowy może sprawdzić, czy żądania konsumenta nie są nadmierne. Pełny tekst orzeczenia jest dostępny w bazie Trybunału Sprawiedliwości UE.

Kolejne orzeczenia poszły w tę samą stronę. W wyroku z 14 grudnia 2023 roku w sprawie C-28/22 Trybunał ocenił bieg przedawnienia roszczeń banku i prawo zatrzymania, a w 2025 roku zajmował się sposobem rozliczania nieważnej umowy (C-396/24) i kosztami procesu, gdy to bank pozywa o kapitał (C-746/24). Sąd Najwyższy w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej z 25 kwietnia 2024 roku (III CZP 25/22) przyjął, że bieg przedawnienia roszczenia banku o zwrot kapitału rozpoczyna się co do zasady od dnia następującego po dniu, w którym kredytobiorca zakwestionował wobec banku związanie umową.

Przykład z liczbami. Ile bank odzyska po unieważnieniu

Weźmy przykład ilustracyjny, nie obietnicę wyniku. Kredytobiorca otrzymał w 2008 roku 300 000 zł kredytu indeksowanego do franka. Do momentu wyroku wpłacił do banku 340 000 zł w ratach. Sąd stwierdził nieważność umowy. Bank wcześniej zapowiadał, że oprócz kapitału zażąda 160 000 zł wynagrodzenia za korzystanie z pieniędzy.

Przed wyrokiem TSUE spór dotyczył realnie kwoty 160 000 zł. Po wyroku bank może dochodzić tylko zwrotu 300 000 zł kapitału, a ponieważ kredytobiorca wpłacił już 340 000 zł, w praktyce to bank jest winien 40 000 zł plus odsetki ustawowe za opóźnienie liczone od wezwania. Tabela pokazuje różnicę.

PozycjaStanowisko banku przed C-520/21Rozliczenie po C-520/21
Kapitał wypłacony przez bank300 000 zł300 000 zł
Wpłaty kredytobiorcy340 000 zł340 000 zł
Wynagrodzenie za korzystanie z kapitału160 000 zł0 zł
Saldo rozliczeniakredytobiorca dopłaca 120 000 złbank zwraca 40 000 zł z odsetkami

Gdy wpłaty są niższe niż kapitał, na przykład przy kredycie zaciągniętym później albo z długim okresem karencji, kredytobiorca będzie musiał oddać różnicę. Ta kwota bywa duża, dlatego dobrze znać ją przed pozwem, a nie po wyroku. Kalkulator frankowy liczy sumę wpłat w złotych według kursów z dnia każdej raty i pokazuje, po której stronie wypadnie saldo.

Czy bank może jeszcze żądać czegokolwiek ponad kapitał

Bank może żądać zwrotu wypłaconego kapitału i odsetek ustawowych za opóźnienie, ale dopiero od dnia, w którym wezwał kredytobiorcę do zapłaty, a ten nie oddał pieniędzy w terminie. Nie może liczyć odsetek od dnia wypłaty kredytu ani dodawać opłaty za to, że kredytobiorca przez lata miał pieniądze do dyspozycji.

W praktyce banki przestały składać nowe pozwy o samo wynagrodzenie, ale w starszych sprawach takie żądania nadal wiszą, czasem jako powództwo wzajemne albo zarzut potrącenia. Sądy powszechne oddalają je, powołując się na wyrok TSUE. Pełnomocnik musi jednak zareagować w terminie, bo niezłożenie odpowiedzi na pozew albo sprzeciwu od nakazu zapłaty może skończyć się wyrokiem zaocznym. Więcej o reagowaniu na pisma z banku znajdziesz w tekście o tym, co robić, gdy bank pozywa frankowicza.

Przedawnienie roszczenia banku o zwrot kapitału

Roszczenie banku o zwrot kapitału przedawnia się z upływem trzech lat, a koniec terminu przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego. Według uchwały III CZP 25/22 termin zaczyna biec co do zasady od dnia po tym, w którym kredytobiorca zakwestionował umowę wobec banku, na przykład w reklamacji, wezwaniu do zapłaty albo pozwie doręczonym bankowi.

To dlatego większość banków wnosi dziś pozwy o kapitał od razu po złożeniu pozwu przez frankowicza albo wkrótce po wyroku. Jeśli bank przegapił termin, kredytobiorca może podnieść zarzut przedawnienia. Każdy przypadek wymaga sprawdzenia dat z dokumentów, szczegóły opisujemy na stronie o przedawnieniu kredytu frankowego.

Co zrobić, gdy bank żąda wynagrodzenia za korzystanie z kapitału

Kolejność działań jest prosta, a najważniejsze są terminy. Na sprzeciw od nakazu zapłaty masz dwa tygodnie od doręczenia, na odpowiedź na pozew tyle, ile wskaże sąd w zarządzeniu.

  • zapisz datę odbioru pisma i przekaż je pełnomocnikowi tego samego dnia,
  • zbierz umowę, aneksy i zaświadczenie o wszystkich wpłatach,
  • policz sumę wpłat w złotych, żeby wiedzieć, czy kapitał został już oddany,
  • sprawdź, kiedy pierwszy raz zakwestionowałeś umowę wobec banku,
  • nie podpisuj ugody pod presją pozwu, zanim nie porównasz jej z wyliczeniem.

Jeśli nie masz jeszcze pełnomocnika, wybierz kancelarię, która prowadzi sprawy przeciwko Twojemu bankowi i pokaże Ci rozliczenie w liczbach przed podpisaniem umowy. Wskazówki dotyczące wyboru i kosztów są na stronach kancelaria frankowa i umowa z kancelarią frankową. Jeśli kredyt pochodził z Deutsche Bank, zobacz też, kogo pozwać w sprawie kredytu frankowego z Deutsche Bank.

Spłacony kredyt i roszczenie banku

Osoby, które spłaciły kredyt frankowy w całości, często zakładają, że temat kapitału ich nie dotyczy. W większości przypadków tak jest: przy spłaconym kredycie suma wpłat zwykle przekracza wypłacony kapitał, więc po unieważnieniu bank nie ma czego żądać, a to on zwraca nadwyżkę. Wynagrodzenie za korzystanie z kapitału było dla tej grupy straszakiem bez pokrycia także przed wyrokiem TSUE, bo bank liczył je od całego okresu kredytowania.

Wyjątkiem są kredyty spłacone wcześniej dzięki dużej nadpłacie albo sprzedaży nieruchomości po kilku latach. Wtedy suma wpłat może być bliska kapitałowi i rozliczenie wymaga dokładnego wyliczenia w złotych. Zanim podejmiesz decyzję o pozwie, poproś bank o zaświadczenie o wszystkich wpłatach. O tym, jak wygląda pozew po spłacie i od kiedy liczyć terminy, piszemy na stronie spłacony kredyt frankowy.

Spłata kredytu nie zamyka drogi do sądu. Roszczenie konsumenta o zwrot świadczeń z nieważnej umowy przedawnia się po sześciu latach, a termin liczy się od chwili, w której kredytobiorca dowiedział się albo przy rozsądnej staranności powinien dowiedzieć się o nieuczciwym charakterze postanowień. W praktyce wiele osób ze spłaconym kredytem nadal może pozwać bank.

Jak rozliczenie wpływa na decyzję o pozwie

Strach przed wynagrodzeniem za korzystanie z kapitału przez lata był głównym argumentem banków w rozmowach o ugodzie. Dziś ten argument nie działa, więc oferta banku powinna być porównywana z realnym wynikiem po unieważnieniu: sumą wpłat, wypłaconym kapitałem i odsetkami. Jeśli po rozliczeniu bank jest Ci winien pieniądze, ugoda z samym umorzeniem salda oznacza zrzeczenie się tej kwoty.

Jak liczyć wzajemne świadczenia krok po kroku, opisujemy w materiale o rozliczeniu po unieważnieniu umowy, a zasady naliczania odsetek na stronie odsetki w sprawie frankowej. Wyliczenie z kalkulatora przyda się zarówno kancelarii, jak i Tobie przy rozmowie z bankiem.

Najczęstsze pytania

Nie. Po wyroku TSUE z 15 czerwca 2023 roku w sprawie C-520/21 bank może żądać tylko zwrotu wypłaconego kapitału i odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia wezwania do zapłaty. Polskie sądy oddalają żądania wynagrodzenia, ale na pozew trzeba odpowiedzieć w terminie.
Tyle, ile wynosi wypłacony kapitał pomniejszony o wpłaty, które już zrobił. Jeśli suma rat przekracza kapitał, to bank jest winien zwrot nadwyżki. Kwotę ustalisz, sumując wpłaty w złotych z zaświadczenia bankowego albo w kalkulatorze frankowym.
Po trzech latach, z końcem roku kalendarzowego. Według uchwały Sądu Najwyższego III CZP 25/22 termin biegnie co do zasady od dnia po tym, w którym kredytobiorca zakwestionował umowę wobec banku. Daty trzeba sprawdzić w dokumentach konkretnej sprawy.
Przekaż pismo pełnomocnikowi od razu, bo sprzeciw od nakazu zapłaty składa się w ciągu dwóch tygodni. Kancelaria powoła się na wyrok C-520/21 i podniesie zarzut przedawnienia, jeśli termin minął. Równolegle policz własne rozliczenie z bankiem.

Zobacz także

Policz swoje roszczenie

Dwie minuty, bez rejestracji. Wpisz dane kredytu i zobacz kwoty w obu wariantach.

Oblicz roszczenie